سنت زیبایی شناسی آلمانی

ترم سوم دوره «فلسفه هنر» شامل 14 جلسه است: 1- کانت یک 2- کانت دو 3- شیلر 4- شلینگ 5- هگل یک 6- هگل دو 7- شوپنهاور یک 8- شوپنهاور دو 9- نیچه یک 10- نیچه دو 11- هایدگر یک 12- هایدگر دو 13- گادامر یک 14- گادامر دو

این دوره به بررسی سنت زیبایی‌شناسی آلمانی از ایمانوئل کانت تا هانس-گئورگ گادامر اختصاص دارد؛ سنتی که یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین مسیرهای شکل‌گیری فلسفه هنر و زیبایی‌شناسی مدرن را رقم زده است. در این ترم، زیبایی‌شناسی صرفاً به‌عنوان مجموعه‌ای از نظریات درباره زیبایی و هنر بررسی نمی‌شود، بلکه در پیوند با تحولات فلسفه، معرفت‌شناسی، متافیزیک، اخلاق، تاریخ و فلسفه انسان مطالعه خواهد شد. هدف اصلی، فهم مسیری است که در آن مسئله زیبایی از تجربه و داوری ذهنی آغاز می‌شود و به تدریج به پرسش‌هایی درباره هنر، تاریخ، حقیقت، وجود و فهم انسانی گسترش می‌یابد.

دوره با فلسفه زیبایی‌شناسی کانت آغاز می‌شود؛ جایی که مفاهیمی چون داوری ذوقی، بی‌غرضی، جهان‌شمولی، غایت‌مندی بدون غایت، نبوغ هنری و امر والا بررسی می‌شوند و جایگاه «نقد قوه حکم» در پروژه فلسفی کانت مورد توجه قرار می‌گیرد. سپس به ایدئالیسم آلمانی و اندیشه هگل می‌رسیم؛ جایی که هنر درون فلسفه تاریخ و نظام روح قرار می‌گیرد و مفاهیمی چون ظهور محسوس ایده، تاریخ هنر و مسئله پایان یا افول هنر بررسی خواهند شد.

در ادامه، مسیر زیبایی‌شناسی آلمانی با بررسی متفکرانی چون شوپنهاور، نیچه، هایدگر و دیگر چهره‌های مهم این سنت دنبال می‌شود. در شوپنهاور، نسبت هنر با اراده، رهایی موقت از خواست و تجربه زیبایی‌شناختی بررسی خواهد شد؛ در نیچه، هنر در نسبت با زندگی، تراژدی، آپولونی و دیونوسوسی و نقد متافیزیک سنتی قرار می‌گیرد. سپس با هایدگر، پرسش از ماهیت هنر از چارچوب زیبایی‌شناسی سنتی فراتر می‌رود و مفاهیمی مانند حقیقت، اثر هنری، جهان، زمین و گشوده‌شدن هستی در اثر مورد بررسی قرار می‌گیرند.

در بخش پایانی، به هرمنوتیک و زیبایی‌شناسی گادامر خواهیم رسید؛ جایی که مسئله اثر هنری با مفاهیمی مانند فهم، تفسیر، سنت، تاریخ‌مندی، بازی و تجربه مواجه می‌شود. در این مسیر، هنر دیگر صرفاً موضوعی برای داوری زیبایی‌شناختی نیست، بلکه یکی از شیوه‌های بنیادی مواجهه انسان با حقیقت و جهان محسوب می‌شود.

در کنار مطالعه آرای فیلسوفان، زمینه‌های تاریخی و فکری شکل‌گیری این سنت نیز بررسی خواهد شد و نسبت زیبایی‌شناسی با مدرنیته، ایدئالیسم، رمانتیسم، بحران سوژه، تاریخ‌گرایی و تحولات فلسفه قرن بیستم مورد توجه قرار می‌گیرد. هدف نهایی ترم، ارائه تصویری پیوسته از سنت زیبایی‌شناسی آلمانی است؛ سنتی که از مسئله «داوری زیبایی‌شناختی» کانت آغاز می‌شود و در مسیر خود به پرسش‌های بنیادینی درباره هنر، تاریخ، حقیقت و هستی می‌رسد و در هرمنوتیک گادامر به یکی از پیچیده‌ترین صورت‌بندی‌های فلسفی خود دست می‌یابد.