از اومانیسم تا زیبایی شناسی

ترم دوم دوره «فلسفه هنر» شامل 12 جلسه است: 1- گذار به رنسانس 2- دکارت 3- اسپینوزا 4- لایب نیتس 5- جان لاک 6- توماس هابز 7- جرج برکلی 8- دیوید هیوم 9-نظریه ذوق 1 10- نظریه ذوق 2 11- برک و لسینگ 12- تولد زیبایی شناسی

این دوره به بررسی تحولات اندیشه درباره هنر و زیبایی از آغاز رنسانس تا شکل‌گیری زیبایی‌شناسی به‌عنوان یک حوزه مستقل فلسفی در قرن هجدهم اختصاص دارد. این دوره را می‌توان مرحله‌ای تعیین‌کننده در گذار از جهان‌بینی قرون وسطی به تفکر مدرن دانست؛ دوره‌ای که در آن نسبت انسان با طبیعت، عقل، تجربه، علم، هنر و حقیقت دستخوش تغییرات بنیادین شد و مفاهیم جدیدی درباره جایگاه هنرمند، اثر هنری و تجربه زیبایی‌شناختی شکل گرفتند.

در بخش نخست، تحولات فکری رنسانس و تغییر جایگاه هنر در نسبت با انسان‌گرایی، علم و طبیعت بررسی می‌شود. سپس با ورود به فلسفه مدرن، آرای متفکرانی چون دکارت، اسپینوزا و لایبنیتس در سنت خردگرایی مورد مطالعه قرار می‌گیرد و مسئله‌هایی مانند عقل، شناخت، حقیقت، نظم، ایده و نسبت ذهن و جهان بررسی می‌شوند. در ادامه، سنت تجربه‌گرایی با بررسی اندیشه‌های لاک، بارکلی و هیوم دنبال خواهد شد؛ جریانی که با تأکید بر تجربه، ادراک حسی و ذهن انسان، زمینه را برای صورت‌بندی تازه‌ای از مسئله زیبایی و داوری هنری فراهم کرد.

در کنار این جریان‌های اصلی، به اندیشه متفکرانی چون هابز، شفتسبری و ادموند برک نیز پرداخته خواهد شد تا مسیر پیچیده‌ای که از بحث درباره ذهن و شناخت به بحث درباره ذوق، احساس، لذت، زیبایی و امر والا منتهی می‌شود، روشن شود. در این میان، مسئله ذوق و داوری زیبایی‌شناختی اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند؛ زیرا به تدریج تجربه زیبایی از چارچوب‌های سنتی الهیاتی و متافیزیکی فاصله می‌گیرد و به مسئله‌ای مستقل درباره تجربه و ذهن انسان تبدیل می‌شود.

در این ترم همچنین به زمینه‌های تاریخی و فکری این تحولات توجه خواهد شد؛ از رنسانس، انقلاب علمی و گسترش نگاه جدید به طبیعت گرفته تا ظهور سوژه مدرن، تغییر ساختارهای اجتماعی و اقتصادی، گسترش فرهنگ شهری و شکل‌گیری فضای جدید تولید و مصرف آثار هنری. هدف این است که فلسفه هنر در خلأ بررسی نشود و ارتباط میان تحول فلسفی و تغییرات تاریخی هنر و جامعه روشن باشد.

ترم با بررسی زمینه‌های فکری تولد زیبایی‌شناسی در قرن هجدهم به پایان می‌رسد؛ نقطه‌ای که در آن مسئله هنر و زیبایی برای نخستین‌بار به‌صورت منسجم در قالب حوزه‌ای مستقل از فلسفه صورت‌بندی می‌شود. بنابراین این ترم در نهایت روایت گذار از پرسش‌های سنتی درباره هنر به پرسش‌های مدرن درباره ذوق، تجربه زیبایی‌شناختی، داوری و استقلال هنر است و زمینه نظری لازم را برای ورود به فلسفه زیبایی‌شناسی کانت و سنت آلمانی در ترم بعد فراهم می‌کند.