عکاسی قرن نوزدهم

ترم اول دوره «تاریخ تحلیلی عکاسی» شامل 14 جلسه است: 1-پیشاتاریخ عکاسی 2- اختراع عکاسی 3- پرتره و دمکراتیزه شدن تصویر 4- عکاسی شهری و معماری 5- عکاسی جنگ 6- استعمار و سفرهای اکتشافی 7- علم، بدن و نظارت 8- منظره پردازی قرن نوزده 9- عکاسی و هنر آکادمیک 10- عکاسی، زنان و جنسیت 11- مستند اولیه 12- عکاسی آماتوری 13- پیکتوریالیسم یک 14- پیکتوریالیسم دو

این دوره به بررسی مسیر شکل‌گیری عکاسی از پیشاتاریخ این رسانه تا پایان قرن نوزدهم و جریان پیکتوریالیسم اختصاص دارد. در این دوره، تاریخ عکاسی صرفاً به‌صورت روایتی از اختراع‌ها، تجهیزات، تکنیک‌ها و نام‌های مهم دنبال نمی‌شود، بلکه تلاش می‌کنیم ظهور عکاسی را به‌عنوان بخشی از تحولات گسترده علمی، فناورانه، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جهان مدرن بررسی کنیم. هدف این است که عکاسی را نه یک اختراع ناگهانی، بلکه نتیجه مجموعه‌ای از تحولات تاریخی و فکری بدانیم که در نهایت امکان ثبت مکانیکی تصویر را فراهم کردند.

در بخش نخست، به پیشاتاریخ عکاسی و زمینه‌های شکل‌گیری آن پرداخته می‌شود؛ از اتاق تاریک و مطالعات اپتیکی و نوری گرفته تا تجربه‌های اولیه ثبت تصویر و تلاش‌های نیپس، داگر و تالبوت برای تثبیت تصویر. سپس مسیر تحول فناوری‌ها و فرایندهای عکاسی در قرن نوزدهم، از داگرئوتیپ و کالوتایپ تا نگاتیو شیشه‌ای، فرایندهای تر و خشک و گسترش امکانات بازتولید تصویر بررسی خواهد شد. در این مسیر، فناوری صرفاً به‌عنوان مجموعه‌ای از ابزارها مطالعه نمی‌شود، بلکه نسبت میان تغییرات فنی و تغییر در شیوه تولید، توزیع و مصرف تصویر مورد توجه قرار می‌گیرد.

یکی از محورهای اصلی دوره، بررسی تغییر جایگاه عکاسی در جامعه قرن نوزدهم است. ظهور پرتره عکاسانه، عکاسی شهری و معماری، عکاسی سفر، مستندنگاری، عکاسی علمی، عکاسی جنگ و دیگر کاربردهای اجتماعی عکاسی نشان می‌دهند که این رسانه چگونه به تدریج وارد عرصه‌های مختلف زندگی مدرن شد. همچنین رابطه عکاسی با نقاشی، هنرهای زیبا، علم، مطبوعات، استعمار، حافظه و شکل‌گیری فرهنگ بصری مدرن بررسی خواهد شد.

در کنار این مباحث، به پرسش‌های زیبایی‌شناختی و نظری عکاسی نیز پرداخته می‌شود: آیا عکاسی صرفاً ثبت واقعیت است یا می‌تواند واجد زبان هنری مستقل باشد؟ رابطه میان واقعیت و تصویر عکاسانه چیست؟ نقش انتخاب، قاب‌بندی، نور، زمان و نگاه عکاس در تولید معنا چیست؟ و عکاسی چگونه مفهوم بازنمایی را دگرگون کرد؟ در ادامه، شکل‌گیری پیکتوریالیسم و تلاش عکاسان برای تثبیت جایگاه عکاسی به‌عنوان هنر، در بستر مناقشات زیبایی‌شناختی و نهادی اواخر قرن نوزدهم بررسی می‌شود.

وجه انتقادی دوره نیز بر رابطه عکاسی با قدرت، علم، دولت، استعمار، طبقه اجتماعی و نهادهای فرهنگی متمرکز خواهد بود. در این رویکرد، تاریخ عکاسی تنها تاریخ پیشرفت یک فناوری نیست، بلکه تاریخ شکل‌گیری شیوه‌ای جدید برای دیدن، ثبت، طبقه‌بندی و حتی کنترل جهان است. از این منظر، ترم نخست مقدمه‌ای برای فهم عکاسی به‌عنوان یک رسانه فنی، هنری و اجتماعی است؛ رسانه‌ای که از همان لحظه پیدایش، درگیر پرسش‌هایی درباره حقیقت، واقعیت، قدرت و هنر بوده است.