فلسفه هنر از باستان تا قرون وسطی

ترم اول دوره «فلسفه هنر» شامل 10 جلسه است: 1- گذار از جهان اسطوره به فلسفه 2- پیشاسقراطیان 3- سقراط 4-افلاطون 5- ارسطو 6- اپیکوری ها و رواقی ها 7- کلبی ها، شکاک ها و نوافلاطونی ها 8- روم باستان 9- قرون وسطی متقدم 10- قرون وسطی متاخر

این دوره به بررسی شکل‌گیری و تحول اندیشه درباره هنر و زیبایی از دوران باستان تا پایان قرون وسطی اختصاص دارد. در این دوره، فلسفه هنر را صرفاً به‌عنوان مجموعه‌ای از نظریات درباره زیبا و هنر مطالعه نمی‌کنیم، بلکه تلاش می‌کنیم نشان دهیم انسان در دوره‌های مختلف تاریخی چگونه درباره نسبت هنر با حقیقت، طبیعت، اخلاق، دین، جامعه و شناخت اندیشیده است. از این منظر، تاریخ فلسفه هنر هم‌زمان بخشی از تاریخ اندیشه و تاریخ دگرگونی مفهوم «هنر» در فرهنگ غرب است.

دوره با گذار از جهان اسطوره به فلسفه و متفکران پیشاسقراطی شروع می شود و سپس جایگاه هنر در نظام فکری افلاطون و ارسطو مورد بررسی قرار می گیرد. مفهوم تقلید یا «میمسیس»، نسبت هنر با حقیقت، مسئله زیبایی، نقش هنر در تربیت و اخلاق و نسبت میان هنر و جامعه از جمله مباحث اصلی خواهند بود. در ادامه، به سنت‌های هلنیستی و رومی و سپس به ورود مسئله هنر و زیبایی به جهان مسیحی پرداخته می‌شود. اندیشه‌هایی مانند زیبایی الهی، نسبت صورت و معنا، نماد، هنر مقدس و مسئله تصویر در سنت مسیحی و سپس در فلسفه قرون وسطی بررسی خواهند شد.

بخش مهمی از ترم به متفکران مسیحی و قرون وسطی اختصاص دارد و دیدگاه‌هایی چون آگوستین و توماس آکویناس در زمینه زیبایی، هنر، نظم، تناسب، نور، نماد و نسبت جهان محسوس با حقیقت الهی مورد بررسی قرار می‌گیرند. در این مسیر، مسئله مهم «زیبایی» در سنت قرون وسطی را نه با معیارهای زیبایی‌شناسی مدرن، بلکه در ارتباط با الهیات، متافیزیک و تصور خاص این دوره از جهان مطالعه خواهیم کرد.

در کنار بررسی دیدگاه فیلسوفان، تلاش می‌شود زمینه‌های فکری و تاریخی شکل‌گیری این نظریات نیز مورد توجه قرار گیرد؛ از ساختار جهان‌بینی یونانی و نسبت آن با شهر و سیاست گرفته تا ظهور مسیحیت، تحول مفهوم تصویر دینی، مناقشات شمایل‌شکنی و نقش کلیسا در تولید و تنظیم فرهنگ بصری. بنابراین فلسفه هنر در این دوره از تاریخ هنر و تاریخ اجتماعی جدا نخواهد بود.

هدف ترم، فراهم کردن مبنایی تاریخی و مفهومی برای ورود به فلسفه هنر مدرن است. در پایان این مسیر، روشن خواهد شد که بسیاری از پرسش‌های بنیادین فلسفه هنر، از رابطه هنر و حقیقت گرفته تا نسبت زیبایی و اخلاق، هنر و جامعه و بازنمایی و واقعیت، ریشه‌هایی عمیق در اندیشه باستان و قرون وسطی دارند؛ پرسش‌هایی که در دوره‌های بعد، به‌ویژه از رنسانس و عصر مدرن به بعد، صورت‌بندی‌های تازه‌ای پیدا خواهند کرد.