رنسانس ایتالیا و شمال اروپا

دوره «تاریخ هنر رنسانس ایتالیا و شمال اروپا» شامل 25 جلسه ست:

1- مقدمه رنسانس ایتالیا 2- قرن 13 ایتالیا، چیمابوئه و پیزانوها 3- قرن 14 ایتالیا، جوتو 4- مکتب سیه نا 5- قرن 15 ایتالیا 6- فراآنجلیکو، مازاتچو و دوناتلو 7- وروکیو، بوتیچلی و پولایوئولو 8- دلافرانچسکا، پروجینو و مانتنیا 9- قرن 16 ایتالیا، رافائل 10- لئوناردو داوینچی 11- میکل آنژ 12- منریسم 13- مکتب ونیز 14- تیسیان 15- مقدمه رنسانس شمال اروپا 16- لوخنر، شونگاور و گرونوالد 17- آلبرشت دورر 18- هولباین و فوکه 19- کمپین، وان در ویدن و مملینگ 20- وان آیک و وان در گوس 21- آرتسن، ون هامسن و ماسیس 22- هیرونیموس بوش 23- پیتر بروگل 24- اسپانیا 25- جنبش ضد اصلاح دینی

این دوره با هدف ارائه روایتی تحلیلی از یکی از مهم‌ترین دوره‌های تاریخ هنر غرب طراحی شده است؛ دوره‌ای که تحولات آن تنها به تغییر در شیوه‌های نقاشی، مجسمه‌سازی و معماری محدود نمی‌شود، بلکه با دگرگونی‌های عمیق فکری، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و مذهبی اروپا پیوند دارد. در این دوره، رنسانس صرفاً به‌عنوان «بازگشت به هنر کلاسیک» یا دوره‌ای از شکوفایی نبوغ هنرمندانه بررسی نخواهد شد، بلکه تلاش می‌کنیم شرایطی را بررسی کنیم که در آن نگاه تازه‌ای به انسان، طبیعت، دانش، زیبایی و جایگاه هنر شکل گرفت.

بخش مهمی از دوره به مباحث زیبایی‌شناختی اختصاص دارد. مفاهیمی مانند تقلید از طبیعت، تناسب، هارمونی، ایدئال زیبایی، پرسپکتیو، بازنمایی بدن انسان، فضا و رابطه میان هنر و دانش مورد بررسی قرار می‌گیرند و آثار هنرمندانی چون مازاتچو، دوناتلو، بوتیچلی، لئوناردو، میکل‌آنژ، رافائل، یان وان آیک، آلبرشت دورر و دیگر چهره‌های مهم رنسانس از منظر فرم و زیبایی‌شناسی تحلیل خواهند شد. در این مسیر، هدف صرفاً شناخت ویژگی‌های سبکی آثار نیست، بلکه بررسی این مسئله است که تغییر در شیوه دیدن جهان چگونه به تغییر در شیوه ساختن تصویر و اثر هنری منجر شد.

در کنار تحلیل زیبایی‌شناختی، زمینه‌های تاریخی شکل‌گیری رنسانس نیز بخش مهمی از دوره را تشکیل می‌دهد. رشد شهرهای ایتالیا، قدرت خاندان‌های حامی هنر، شکل‌گیری فرهنگ درباری، نقش کلیسا، گسترش تجارت و سرمایه، ظهور انسان‌گرایی، تحولات علمی و جغرافیایی و تغییر جایگاه اجتماعی هنرمند از جمله موضوعاتی هستند که برای فهم این دوره بررسی خواهند شد. همچنین تفاوت میان رنسانس ایتالیا و رنسانس شمال اروپا مورد توجه قرار می‌گیرد تا روشن شود که چرا یک تحول تاریخی مشابه، در مناطق مختلف اروپا صورت‌های متفاوتی پیدا کرد.

وجه انتقادی دوره نیز به بررسی رابطه هنر با قدرت، ثروت، مذهب، طبقات اجتماعی، نهادهای هنری و سازوکار حمایت و سفارش آثار اختصاص دارد. در این نگاه، حامیان هنر و سفارش‌دهندگان صرفاً شخصیت‌هایی در حاشیه تاریخ هنر نیستند، بلکه بخشی از ساختار تولید هنری محسوب می‌شوند. همچنین فرایند حرفه‌ای‌شدن هنرمند و شکل‌گیری تدریجی تصور «نابغه هنری» مورد بررسی قرار می‌گیرد تا روشن شود چگونه جایگاه اجتماعی هنرمند در رنسانس دگرگون شد.

هدف نهایی دوره، ارائه تصویری چندلایه از رنسانس است؛ تصویری که در آن زیبایی‌شناسی، تاریخ، جامعه، اقتصاد، دین، سیاست و اندیشه در ارتباط با یکدیگر مطالعه شوند. در این رویکرد، اثر هنری هم یک ساختار بصری و زیبایی‌شناختی است و هم محصول شرایط تاریخی و مناسبات اجتماعی مشخص. بنابراین رنسانس را نه صرفاً عصر «نبوغ هنری»، بلکه به‌عنوان دوره‌ای پیچیده و تعیین‌کننده در شکل‌گیری تصور مدرن از انسان، هنر و جهان بررسی خواهیم کرد.